Dom Tramwajarza przy ul. Słowackiego 19/21 to jeden z tych adresów na Jeżycach, które zna się nawet wtedy, gdy nigdy nie było się w środku. Budynek powstał w latach 1925–1927 jako kompleks dla pracowników Poznańskiej Kolei Elektrycznej. Zaprojektował go Adam Ballenstaedt. Od początku nie był tylko adresem do mieszkania. Miał być też miejscem spotkań, wspólnego spędzania czasu i lokalnego życia kulturalnego. I właśnie dlatego dziś tak dobrze wybrzmiewa hasło o jego drugim życiu. To nie jest zwykły remont. To raczej powrót do pierwotnej idei tego miejsca.

Dom Tramwajarza od początku był czymś więcej niż budynkiem

W źródłach miejskich i zarządcy obiektu Dom Tramwajarza opisywany jest jako neobarokowy kompleks kulturalno-mieszkalny. W części centralnej mieściły się sala widowiskowa, sala warsztatowa i restauracja. Natomiast w skrzydłach bocznych zaprojektowano mieszkania dla pracowników. To dobrze pokazuje skalę ambicji sprzed prawie stu lat. Nie chodziło wyłącznie o dach nad głową. Chodziło o stworzenie miejsca dla całej społeczności związanej z miejską komunikacją.

Co ważne, obiekt funkcjonował też pod nazwą Dom Amarantowy. Ta historyczna nazwa wraca dziś w opowieściach o budynku i w materiałach dotyczących jego historii. Nie jest to więc martwy zabytek, którego znaczenie trzeba dopiero dopisywać. Tu pamięć o dawnych funkcjach naprawdę przetrwała. Widać to choćby w planowanej książce o historii obiektu, która ma ukazać się w 2027 roku, na stulecie jego istnienia.

Jeżyce pamiętają kino Amarant i Salę Amarantową

Dla wielu poznaniaków Dom Tramwajarza to nie tylko architektura. To także konkretne wspomnienia. Zarząd Komunalnych Zasobów Lokalowych przypomina, że przez lata mieściło się tu kino „Amarant”, a sala widowiskowa gościła znanych artystów. Z kolei miejskie i konserwatorskie materiały potwierdzają znaczenie Sali Amarantowej jako jednego z najważniejszych wnętrz całego założenia. To właśnie ona stała się sercem dzisiejszej opowieści o odzyskiwaniu dawnego blasku.

I tu dochodzimy do sedna. Drugie życie Domu Tramwajarza nie polega na wymianie starego na nowe. Ono polega na tym, że budynek z historią dalej pełni funkcję, do której został stworzony. Nadal ma być miejscem dla ludzi. Ma łączyć codzienność z kulturą. Nadal ma przyciągać mieszkańców Jeżyc, ale też poznaniaków z innych części miasta.

Drugie życie już trwa. Nie tylko na rusztowaniach

To ważne, bo Dom Tramwajarza nie odżywa dopiero „na papierze”. On żyje już teraz. Od 2021 roku operatorem obiektu jest Fundacja Pana Gara, która prowadzi tu Jeżycki Dom Kultury. Na swojej stronie podkreśla, że jest to miejsce dla kultury, sztuki i edukacji, otwarte na działania prospołeczne i skierowane do każdej grupy wiekowej, od najmłodszych po seniorów. W praktyce oznacza to nie tylko wydarzenia artystyczne, ale też działania sąsiedzkie i międzypokoleniowe.

Dobrym przykładem jest projekt „Jeżyckie historie”, prowadzony przez Dom Tramwajarza i Fundację Pana Gara we współpracy z CYRYL-em. To inicjatywa, która zbiera wspomnienia mieszkańców i prywatne archiwa związane z dzielnicą. Mówiąc prościej: Dom Tramwajarza nie tylko stoi na Jeżycach, ale też archiwizuje pamięć o Jeżycach. Trudno o lepszy dowód, że nie jest to dziś pusta skorupa po dawnych czasach.

W budynku regularnie odbywają się także wydarzenia sceniczne. Repertuar Sceny Roboczej pokazuje, że Dom Tramwajarza nadal działa jako realna przestrzeń dla teatru, performansu i spotkań z publicznością. To nie jest zabytek oglądany zza płotu. To wciąż używane miejsce kultury.

Remont ma przywrócić blask, ale też wygodę i dostępność

Najgłośniej o Domu Tramwajarza zrobiło się znów za sprawą dużej modernizacji. Pierwszy etap ruszył w 2022 roku. Obejmował między innymi ocieplenie budynku, wzmocnienie więźby dachowej, izolacje przeciwwilgociowe, prace przy dachu oraz renowację historycznej stolarki okiennej. Koszt tego etapu wyniósł ponad 2 mln zł.

Kolejny, znacznie szerszy etap miasto zapowiedziało w 2024 roku, a prace rozpoczęły się w 2025. Ich zakres jest dużo większy. Obejmuje remont elewacji z przywróceniem oryginalnej kolorystyki, odnowienie zabytkowej stolarki, wymianę instalacji elektrycznej, wodociągowej, gazowej, centralnego ogrzewania i przeciwpożarowej, a także remont klatek schodowych w części mieszkalnej. Szczególną uwagę poświęcono Sali Amarantowej. Zaplanowano odświeżenie malatury i sztukaterii, renowację parkietu, nowe kotary, odnowienie foyer i klatek schodowych oraz przywrócenie wewnętrznego balkonu.

Istotna jest też dostępność. W ramach prac od strony podwórza ma powstać zewnętrzna winda. To brzmi jak detal, ale w praktyce oznacza dużą zmianę dla seniorów, osób z niepełnosprawnościami i rodzin z małymi dziećmi. Taki remont nie ma tylko dobrze wyglądać na zdjęciach. Ma sprawić, że historyczny budynek będzie po prostu wygodniejszy w codziennym używaniu.

Ile to kosztuje i kto za to płaci

Skala inwestycji jest duża. Sam drugi etap prac wyceniano na około 8 mln zł, a w lipcu 2025 roku ZKZL informował, że łączna wartość robót przekracza 8 mln zł. Finansowanie pochodzi z kilku źródeł: z budżetu Miasta Poznania, grantów pozyskanych przez Radę Osiedla Jeżyce oraz programu TERMO prowadzonego przez Bank Gospodarstwa Krajowego. W 2025 roku miasto podało też, że na remont Domu Tramwajarza i modernizację budynku przy ul. Wawrzyniaka udało się pozyskać 4,3 mln zł bezzwrotnego dofinansowania.

To ważny sygnał. Dom Tramwajarza nie jest dziś traktowany jak uboczny problem do łatania po kawałku. Stał się pełnoprawnym projektem rewitalizacyjnym. Takim, w którym liczy się jednocześnie stan techniczny, wartość zabytkowa i społeczna funkcja miejsca.

To zabytek, ale jego największą wartością wciąż są ludzie

Dom Tramwajarza figuruje w rejestrze zabytków, a prace prowadzone są pod nadzorem konserwatorskim. To oczywiście ważne. Tyle że w jego przypadku sama ochrona murów to za mało. Ten budynek od zawsze miał sens wtedy, gdy był używany. Gdy przychodzili tu mieszkańcy, odbywały się wydarzenia i gdy wokół niego krążyły lokalne historie.

Właśnie dlatego drugie życie Domu Tramwajarza w Poznaniu można rozumieć podwójnie. Z jednej strony trwa renowacja elewacji i historycznych wnętrz. Z drugiej strony budynek już dziś działa jako aktywny dom kultury i sąsiedzkie miejsce spotkań. Miasto w najnowszych komunikatach podkreśla, że renowacja nadal trwa. Jednocześnie program wydarzeń ma być utrzymany tak, by nie wyłączyć obiektu z życia kulturalnego. To chyba najlepsza wiadomość z całej tej historii. Dom Tramwajarza nie wraca do życia po latach ciszy. On odnawia się, nie przestając żyć.

Na Jeżycach takie miejsca mają szczególną wagę. Bo tu liczy się nie tylko adres, ale też klimat, pamięć i sąsiedzkość. Dom Tramwajarza ma dziś szansę znów być dokładnie tym, czym miał być sto lat temu: domem. Tyle że już nie tylko dla tramwajarzy, ale dla całego Poznania.