Cytadela to nie jest zwykły park. To miejsce, w którym Poznań pokazuje kilka swoich twarzy naraz. Z jednej strony ma się tu zieleń, szerokie alejki i przestrzeń na spokojny spacer. Z drugiej — potężną historię dawnego Fortu Winiary, ślady po Twierdzy Poznań, wojenne cmentarze, rzeźby, muzea i opowieści, które mocno siedzą w pamięci miasta. Dziś Cytadela jest jedną z najważniejszych atrakcji Poznania, bo łączy rekreację z historią w sposób, którego trudno szukać gdzie indziej.
Historia Cytadeli w Poznaniu
Dzisiejsza Cytadela to dawny Fort Winiary, najważniejszy element pruskiej twierdzy otaczającej Poznań. Budowę rozpoczęto 23 czerwca 1828 roku na Wzgórzu Winiarskim, po wcześniejszym przeniesieniu wsi Winiary i Bonin. Fort wznoszono etapami, a jego główny zarys ukształtował się około 1842 roku. Był to ogromny obiekt o powierzchni około 100 hektarów, z suchą fosą, mostami, koszarami rdzeniowymi i systemem śluz, które mogły spiętrzać wodę i utrudniać atak.
Cytadela przez lata pełniła funkcje typowo wojskowe. Była fortem obronnym, miejscem stacjonowania wojsk, ale też więzieniem dla polskich spiskowców po powstaniach oraz miejscem osadzania jeńców wojennych po wojnach Prus z Danią, Austrią i Francją. Po Powstaniu Wielkopolskim fort został przejęty bez walki 29 grudnia 1918 roku i stał się ośrodkiem formowania wielkopolskich oddziałów. W okresie międzywojennym nadal działały tu jednostki Wojska Polskiego, a nawet nadajnik lokalnej rozgłośni Polskiego Radia i wojskowa stacja nasłuchowa.
W 1945 roku Cytadela stała się głównym punktem oporu niemieckiej załogi Festung Posen. Twierdzę zdobyto po pięciodniowym szturmie 23 lutego 1945 roku. Po wojnie zapadła decyzja o rozbiórce fortu. Prowadzono ją w latach 1950–1958, a cegły wykorzystano między innymi przy odbudowie osiedli w Poznaniu i w Warszawie. W 1962 roku ruszył proces przekształcania tego terenu w park-pomnik, a od 1992 roku funkcjonuje już po prostu jako Park Cytadela. Dziś cały obszar wraz z cmentarzami nadal ma około 100 hektarów.
Co było na Cytadeli i co zostało do dziś
Najprościej mówiąc, kiedyś była tu potężna twierdza wojskowa, a dziś jest park z zachowanymi fragmentami dawnej architektury fortecznej. Do naszych czasów przetrwały między innymi elementy umocnień, kazamaty i obiekty, w których mieszczą się muzea. Na południowym stoku znajdują się też cmentarze żołnierzy różnych narodowości poległych podczas I i II wojny światowej. To właśnie dlatego Cytadela ma inny ciężar niż zwykły miejski park. Tu spacer bardzo często zamienia się w lekcję historii.
Jednocześnie Cytadela jest dziś miejscem naprawdę atrakcyjnym turystycznie. Na terenie parku stoją dwie ważne placówki: Muzeum Uzbrojenia i Muzeum Armii „Poznań”. Są też rzeźby plenerowe, w tym słynni „Nierozpoznani” Magdaleny Abakanowicz, ustawieni tu w 2002 roku z okazji 750-lecia lokacji miasta. To jedna z najbardziej charakterystycznych realizacji sztuki współczesnej w Poznaniu. Oficjalne materiały miasta przypominają, że instalacja składa się ze 112 bezgłowych postaci z żeliwa. Na Cytadeli zobaczyć można również Dzwon Pokoju i Przyjaźni Między Narodami oraz starsze kompozycje rzeźbiarskie, jak „Braterstwo Broni” czy „Saperzy”.
To miejsce działa też bardzo dobrze jako przestrzeń na zwykłe zwiedzanie miasta. Są tu szerokie alejki, rozległe trawniki, plac zabaw, trzy siłownie plenerowe i miejsce do wyprowadzania psów. Miasto podkreśla, że Cytadela dobrze sprawdza się na rodzinne spacery, jazdę na rowerze, rolkach czy hulajnodze. W praktyce to jedna z tych atrakcji Poznania, które dają się zwiedzać bez pośpiechu i bez biletu.
MOs810 dla Wikipedia
Możliwości zwiedzania Cytadeli
Najprostszy wariant to spacer na własną rękę. Cytadela ma kilka wejść, sporo otwartej przestrzeni i wyraźnie wyczuwalny układ dawnych fortyfikacji. Można tu przyjść na godzinę, ale można też spokojnie spędzić pół dnia, łącząc spacer po parku z wizytą w muzeach i przy wojennych cmentarzach. Dla osób, które chcą wejść głębiej w temat, Wielkopolskie Muzeum Niepodległości oferuje także oprowadzanie z przewodnikiem po wcześniejszej rezerwacji.
Największym magnesem dla wielu odwiedzających jest Muzeum Uzbrojenia. Mieści się ono w zachowanym schronie dawnego Laboratorium Wojennego S.K.1., gdzie kiedyś wytwarzano proch i elaborowano pociski. W środku są militaria, dokumenty i fotografie związane z historią Fortu Winiary oraz walkami o Poznań w 1945 roku. Bardzo mocna jest też ekspozycja plenerowa: pojazdy wojskowe, samoloty, helikoptery, czołgi, działa i moździerze. Według WMN samo zwiedzanie muzeum zajmuje średnio od 45 do 90 minut.
Drugim ważnym punktem jest Muzeum Armii „Poznań”, mieszczące się w kazamatowym korytarzu zwanym dziś Małą Śluzą. Placówka prezentuje militaria, fotografie i dokumenty. Trzeba jednak uważać na aktualny status zwiedzania, bo na stronie Wielkopolskiego Muzeum Niepodległości widnieje komunikat o czasowym zamknięciu ekspozycji z powodu prac remontowych, choć równocześnie w serwisie nadal są podawane standardowe godziny i ceny biletów. Jeśli ktoś planuje wizytę konkretnie tam, najlepiej sprawdzić bieżący komunikat przed wyjściem. Dobrą alternatywą pozostaje wirtualny spacer po muzeum udostępniany przez WMN.
Kacper dla Wikipedia
Adres, dojazd i godziny otwarcia
Adres parku Cytadela to al. Armii Poznań / Szelągowska, Poznań. Granice parku wyznaczają w przybliżeniu ulice Szelągowska, Winogrady i al. Armii Poznań. Dojazd komunikacją miejską jest wygodny: oficjalna karta obiektu wskazuje tramwaje linii 3, 4, 10 i 19 oraz autobusy zatrzymujące się w rejonie Garbary PKM i Winogrady.
Muzeum Uzbrojenia mieści się przy Parku Cytadela, 61-663 Poznań. Jest czynne od listopada do lutego od wtorku do niedzieli w godz. 10:00–16:00, a od marca do października od wtorku do soboty w godz. 10:00–17:00 oraz w niedziele 10:00–16:00. Ostatnie wejście odbywa się 30 minut przed zamknięciem. Bilet normalny kosztuje 15 zł, ulgowy 10 zł, a we wtorki wstęp jest bezpłatny.
Muzeum Armii „Poznań” ma adres al. Armii Poznań, Park Cytadela – Mała Śluza, 61-663 Poznań. W serwisie WMN podane są standardowe godziny: od listopada do lutego wtorek–niedziela 10:00–16:00, a od marca do października wtorek–sobota 10:00–17:00 i niedziela 10:00–16:00. Bilet normalny kosztuje 10 zł, ulgowy 6 zł, a we wtorki wstęp jest bezpłatny. Jednocześnie obowiązuje komunikat o czasowym zamknięciu ekspozycji z powodu remontu, więc te dane warto potraktować jako orientacyjne do momentu ponownego otwarcia.
Dlaczego warto zobaczyć Cytadelę
Cytadela jest jedną z tych poznańskich atrakcji, które dobrze pokazują charakter miasta. Nie sili się na efektowność pod turystę. Zamiast tego daje coś mocniejszego: prawdziwą historię, dużo zieleni i przestrzeń, w której obok codziennego spaceru stoją ślady po twierdzy, wojnie, sztuce i pamięci. Można tu przyjść dla samego parku, ale można też wyjść stąd z dużo lepszym zrozumieniem Poznania. I właśnie dlatego Cytadela nie jest tylko dodatkiem do listy atrakcji. Ona jest jedną z najważniejszych pozycji na tej liście.
Źródła:
Odkryj Poznań — Park Cytadela
Odkryj Poznań — Twierdza poligonalna – Fort Winiary
Wielkopolskie Muzeum Niepodległości — Muzeum Uzbrojenia
Wielkopolskie Muzeum Niepodległości — Muzeum Armii „Poznań”
Wielkopolskie Muzeum Niepodległości — Ceny biletów
Poznań.pl — Muzeum Uzbrojenia, Cytadela Poznańska, oddział Wielkopolskiego Muzeum Niepodległości
CYRYL — Fort Winiary
Wikipedia
