1 września 1939 roku niemieckie samoloty zaatakowały Poznań. Bomby spadły m.in. na okolice Dworca Głównego, Ławicę, Jeżyce i zakłady Cegielskiego. W 87. rocznicę wybuchu II wojny światowej przypominamy, jak wyglądał jej początek w Poznaniu.
1 września 2026 roku przypada 87. rocznica wybuchu II wojny światowej. Niemiecka napaść na Polskę rozpoczęła największy konflikt zbrojny w historii, a Poznań już pierwszego dnia znalazł się w zasięgu działań wojennych. Zaledwie kilka godzin po rozpoczęciu wojny nad miastem pojawiły się niemieckie bombowce.
Około godziny 8:30 w Poznaniu ogłoszono pierwszy alarm lotniczy po zauważeniu niemieckiego samolotu rozpoznawczego. Pierwsze bombardowanie miasta nastąpiło około południa. Luftwaffe zaatakowała m.in. rejon Dworca Głównego i Łazarza, Jeżyce w okolicach Ogrodu Zoologicznego, Zakłady H. Cegielski oraz lotnisko na Ławicy.
Bomby spadły również na zabudowania mieszkalne. Nalot zaskoczył mieszkańców, a pierwsze ataki przyniosły ofiary zarówno wśród ludności cywilnej, jak i wojska.
Najtragiczniejszy nalot nastąpił wieczorem
Niemieckie samoloty pojawiały się nad Poznaniem jeszcze kilkukrotnie. Najcięższy nalot rozpoczął się około godziny 18. Bombardowano ponownie Dworzec Główny i Ławicę, a także obiekty wojskowe, składnice, Zakłady Mundurowe na Jeżycach oraz mosty na Warcie.
Atakowane były również pociągi ewakuacyjne. Bomby trafiały w domy mieszkalne, w tym budynki położone przy dzisiejszej ulicy Sikorskiego.
Według zestawienia opublikowanego przez historyka Łukasza Jastrząba i przywoływanego przez poznański oddział Instytutu Pamięci Narodowej w wyniku bombardowań 1 września zginęły 262 osoby, zdecydowaną większość stanowiła ludność cywilna. IPN zaznacza jednocześnie, że z uwagi na chaos pierwszych dni wojny i niepełną dokumentację nie należy traktować tej liczby jako ostatecznie zamkniętego wykazu wszystkich ofiar.
Niemcy wkroczyli do Poznania
Pierwszy dzień wojny był dopiero początkiem tragedii, jaka przez kolejne lata dotknęła mieszkańców miasta i całej Wielkopolski.
Po zajęciu Poznania przez wojska niemieckie rozpoczęła się brutalna okupacja. Miasto zostało wcielone bezpośrednio do III Rzeszy i stało się stolicą utworzonego przez okupanta Kraju Warty.
Niemiecka polityka zakładała szybką germanizację regionu oraz eliminację polskich elit. Aresztowano przedstawicieli inteligencji, nauczycieli, duchownych, urzędników, działaczy społecznych i uczestników Powstania Wielkopolskiego. Tysiące Polaków wysiedlano z mieszkań i domów, które następnie przekazywano niemieckim osadnikom.
Fort VII – jeden z najważniejszych symboli okupacji
Szczególnym symbolem niemieckiego terroru w Poznaniu stał się Fort VII.
Pod koniec września 1939 roku Niemcy zdecydowali o utworzeniu w nim obozu, a 10 października rozpoczął działalność Konzentrationslager Posen. IPN określa go jako pierwszy niemiecki obóz koncentracyjny utworzony na okupowanych ziemiach polskich.
Do Fortu VII trafiali m.in. przedstawiciele wielkopolskiej inteligencji, działacze społeczni, powstańcy wielkopolscy oraz osoby zaangażowane w działalność konspiracyjną. Więźniowie byli torturowani i mordowani.
Fort VII zapisał się w historii także jako jedno z miejsc, w których Niemcy prowadzili pierwsze eksperymenty z masowym zabijaniem ludzi za pomocą gazu. W 1939 roku zamordowano tam grupy pacjentów szpitali psychiatrycznych, wykorzystując tlenek węgla.
Dziś działa tam Muzeum Martyrologii Wielkopolan – Fort VII.
Armia „Poznań” ruszyła do walki
Jednym z najważniejszych wojskowych symboli Wielkopolski z września 1939 roku pozostaje Armia „Poznań”, dowodzona przez generała Tadeusza Kutrzebę.
Jednostka wycofywała się w głąb kraju, a następnie odegrała kluczową rolę w bitwie nad Bzurą – największej bitwie kampanii polskiej 1939 roku.
Pamięć o jej żołnierzach przypomina dzisiaj znajdujący się u podnóża Cytadeli Pomnik Armii „Poznań”. To jedno z najważniejszych poznańskich miejsc związanych z pamięcią o wydarzeniach II wojny światowej.
Poznań nosi ślady wojny do dziś
II wojna światowa przyniosła Poznaniowi nie tylko tysiące ofiar niemieckiej okupacji, ale również ogromne zniszczenia materialne.
Szczególnie ciężkie walki toczyły się na początku 1945 roku, gdy miasto zostało przekształcone przez Niemców w twierdzę. Jednym z ostatnich punktów niemieckiego oporu była Cytadela. Walki zakończyły się 23 lutego 1945 roku.
Ślady wojny pozostają obecne w przestrzeni Poznania do dziś. Fort VII, Cytadela, Pomnik Armii „Poznań”, kwatery wojenne na poznańskich cmentarzach czy miejsca, w których 1 września 1939 roku spadały niemieckie bomby, przypominają o wydarzeniach sprzed 87 lat.
Rocznica wybuchu II wojny światowej jest więc dla Poznania nie tylko wspomnieniem wydarzeń o znaczeniu ogólnopolskim. Wojna dotarła tutaj już w pierwszych godzinach 1 września 1939 roku, a jej konsekwencje na kolejnych sześć lat całkowicie zmieniły życie miasta i jego mieszkańców.
